Kök-Türk imparatorluğu(3)
Devletin Batı kanadını idare eden İstemi Yabgu, kısa zamanda, Altaylar’ın batısını Isık Göl ve Tanrı Dağları’na kadar hâkimiyeti altına aldı. Batıdaki faaliyetleri sonucunda, Ortaçağ’ın en büyük iki devleti Sasanî ve Bizans İmparatorlukları ile ilişkiler kuruldu. İpek Yolu’nu ellerinde tutan Akhun (Aftalit) Devleti, Sasanîler’le işbirliği yapılarak ortadan kaldırıldı. Toprakları Ceyhun Nehri (Amuderya) sınır olmak üzere iki devlet arasında paylaşıldı (557). Böylece Kök-Türkler egemenliklerini Kuzey Hindistan’daki Keşmir bölgesine kadar genişletmiş oldular.
Kök-Türkler’le Sasanîler’in arası İpek Yolu’nda egemenlik kurma konusundan dolayı bozuldu. Sasanîler’e karşı Bizans ile işbirliğine yönelen İstemi, İstanbul’a bir elçilik heyeti gönderdi. İmparator II. Justinos tarafından kabul edilen bu heyet, aynı zamanda Orta Asya’dan Doğu Roma/Bizans’a giden ilk resmî heyetti (568). Bizans da ipek ticaretinde Sasanîler’in aracılığından memnun değildi. Bu sebeple Kök-Türkler’e karşı bir elçilik heyeti göndererek iki devlet arasında ittifak yapıldı (571). Bu ittifak neticesinde 571 yılında 19 yıl sürecek olan Sasanî-Bizans savaşları başlamıştır. Bu savaşlar her iki devleti de sarsmış ve aynı dönemde doğup gelişen İslâmiyet’in Suriye, Irak ve İran’da yayılıp yerleşmesinde büyük rol oynamıştır. Dünya tarihinde çok önemli gelişmelere yol açan bu duruma, İstemi’nin Batı politikasının katkısı çok büyüktür.
Mukan Kağan’ın 572 yılında ölümü üzerine Kök-Türk tahtına kardeşi Ta-po geçti. Ağabeyinden sağlam bir devlet düzeni devralan Ta-po, daha çok kültür meseleleri ile uğraşmıştır. O’nun zamanında, Çin edebiyat ve fikir eserleri Türkçeye tercüme edilmiştir. Tapo devri Kök-Türk Kağanlığı’nın en parlak devri olmakla birlikte çöküşün de başladığı devirdir. O kağanlığın kendi idaresinde bulunan doğu kanadını ikiye ayırarak doğu tarafındaki kısma kardeşi Ko-lo’nun oğlu Işbara’yı, batıdaki kısma kardeşi Jo-tan’ı tayin etti. Budizm inancının Kök-Türkler arasında bu dönemde yerleştiği ve yayıldığını da görüyoruz.