19-12-2018, Saat: 16:54
Türkler ilk ortaya çıktıkları andan beri hep bir dine inanmışlardır. İnandıkları bu din çerçevesiiçinde tek bir ilah olduğuna inanmışlar ve bu ilahı Gök Tanrı diye adlandırmışlar. Adlandırdıkları builaha ilkbahar ayında kurban kesmişler.’estikleri kurbanların başlarını sırıklara korlar.!akanınçadırı "tüken #ağındadır$ kapısı doğuya bakar. !er yıl başbuğlarıyla beraber atalarının mağarasınakurban sunar. Ayın ilk onunda ırmak kıyısında Tanrı’ya kurban keserler. "tüken #ağı’nın batısında%&& ''(i)) mesa*ede yüksek bir dağ vardır. +u dağın ü,erinde ağaç ve ot yoktur. +urasına''+udun İli)) derler ki ülkenin koruyu-usu olan ruh demektir. amlara inanırlar.’amlık dindeğildir onlar Gök Tanrı dini’nin din /örevlileridir.
Giriş
+u çalışmanın ama-ı0 Türk Tarihi tasni*inde klasikleşmiş bir tasni* olan 1İslamiyet "n-esi veİslamiyet 2onrası’ tasni*inde temel etken din ol/usu olup *akat Türklerin İslamiyet "n-esidönemlerinde inandıkları din’in pek bilinmemesi ve bu sebeple de çok büyük hatalar yapılmasısebebiyle yanlış bilinen ol/uları ortaya koyarak$ İslamiyet "n-esi Türk #inindeki kavramlarıtanıtmaktır.
G!k Tanrı
3ski Türkçede 14k$4/ değişiminden dolayı 5rhun Abidelerinde yer alan 1ök Ten/ri’ kavramı/ünümü, Türkçesinde 1Gök Ten/ri4Tanrı’ diye /eçer. +o,kır Türk topluluğunun esas dini bu idi.Tanrı Türklerde en yüksek varlıktır. a/anlar$ iktidarlarının /ü-ünü Gök Tanrıdan alırlar ve her şeyin onlardan /eldiğine ona karşı /elinmeye-eğine inanırlar. +öyle-e Gök Tanrı Türkler arasındaruhani bir mahiyet ka,anır. 6itekim 789 yılında bir Türk hükümdarı bir başarısı ü,erine kollarınısemaya kaldırarak :3y Gök ;Tanrı< sana şükürler olsun=8 diye dua eder. +aşka bir örnekte de !unhükümdarı (iu >üan$ ?hin prenslerinin birbiri ile mü-adeleleri karşısında :Gök’ün iradesine karşı
1
Tanyu, Hikmet, Türklerin Dini Tarihçesi, Türk Kültür Yayını, İstanbul 1978, s. 2!22
2
İbrahim Ka"es#$lu,
Türk %illi Kültürü, &tüken 'e(riyat,).basım, İstanbul 21*, s.29*
![[Resim: 1-b2b8cfe5db.jpg]](https://html2-f.scribdassets.com/8imljo2ds06o3p47/images/1-b2b8cfe5db.jpg)
/elinme,.=7 diyerek mutlak /ü-ün$ hakim /ü-ün Gök Tanrı olduğunu dile /etirmiştir. Tanrıkelimesi Türk topluluklarında her böl/enin *onetik ö,elliklerine /öre$ >akutlarda :tan/ara=$ a,anTürklerinde :teri=$ 2oyonlarda :ter=$ @uvaşlarda :tura= ya da :tora=$ oğollarda :ten//eri= diyeadlandırılmıştır.B. Clu varlık anlamında kullanılan bayat ;kadim<$ açu ;baba<$ idi ;sahip<$ o/an;kaadir< ve çalap ;mevla< tabirleri büyük ölçüde Tanrı’nın sı*atları olmalıdır. aş/arlı ahmut’a/öre !unlar Gök Ten/ri ;Clu Tanrı<’ya inanıyor ve hem /ök hem de Tanrı anlamını içeren :Ten/ri=kelimesini kullanırlar.
Tabiat Ku""etlerine İnanma
3ski Türkler doğada bir takım /üçlerin varlıklarına inanıyorlardı. Ağaç$ ırmak$ dağ$ demir$ ateş$kılıç vb... Aynı ,amanda bunların ruhları olduğuna ve bu ruhların onları koruduğuna veya onlara,arar verdiğine inanıyorlardı. !unlar$ yılın ilk ayında Gök4Tanrı ;Clu Tanrı<’ya kurban sunarlardı.Göktürkler ve Tobalar ise İlkbahar ayında Gök4Tanrı ;Clu Tanrı<’ya kurban sunarlardı. urbansunma /ibi teşebbüslerde ayın ve yıldı,ların hareketleri esas alınır.%urban sunulduktan sonraetra*a uğurlu$ kutsal sayılan ayın Ağaçları dikmek adeti vardı. +öyle-e Tanrı’ya sev/i ve say/ı/österilip Gök4Clu ormanlar oluışturuluyordu.D3ski Türklerde biri ölün-e yoğ ;yas< törenleriyapılır$ ölenin çadırı’nın etra*ında süratli atlarla dolaşılır$ ölü kişi’nin atlarının kuyrukları kesilerek Gök4Tanrı’ya kurban edilirdi. Ayrı-a bu ,amanda da olduğu /ibi eski Türklerde de ölü’nünarkasından yemek verilir ve bu yemekler sırasında çeşitli ağıtlar söylenir.
#$ Tabiat Ku""etleri#$# A%a&
E Türklerde ayın Ağa-ı$ :ayın= kelimesinin :kadın= manasına /eldiğinden bu ağa-ındoğur/anlığını /österir. Ayrı-a bu ağaç yapraklarını çok a, döktüğünden$ dalları hem yerin altınahem de /öğe kadar u,adığından bu ağaç
ayat ağa-ı= olarak kabul edilmiştir. utsal "tüken #ağı$ormanla kaplıdır ve :"tüken >ış= ;"tüken 5rmanı< Göktürkler ve Cy/urlar-a kutsal sayılmıştır.F
3İbrahim Kafesoğlu,
a.g.e.
s. 2974
!arun$ Gün/ör
$
'
3ski Türklerde #in ve #üşün-e
()
T*rkler Ansikl+,edisi)
3d. !asan ?elal Gü,el$ ?. s.8D4898
%İbrahim a*esoğlu$
a$-$e$
"tüken 6eşriyat 8&D$ s.8HHD!ikmet$ Tanyu$
T*rklerin Dini Tari.&esi
$ Türk ültür >ayını HF9$ s. 8&48F!arun$ Gün/ör$
a$-$m$
Türkler Ansiklopedisi$ ?. s. 8D4898
![[Resim: 2-fd959b667b.jpg]](https://html2-f.scribdassets.com/8imljo2ds06o3p47/images/2-fd959b667b.jpg)
#$/ Ateş
E Gök4Türk #evleti’nin +atı bölümü ateş’e de ta,im ediyorlardı *akat bu Türkler arasındahenü, yay/ınlaşmamıştı.
#$0 Da%
E Cy/urların utlu/4#ağ e*sanesindeki kayalık da millete kudret ve saadet veren ruh olarak /örülürdü. Tanrı #ağı$ Türklerin ilk olarak bu dağ çevresinde ortaya çıktıkları düşünülüyor ve buyü,den Tanrı #ağı kutsal olarak kabul edilir. 3ski Türklerde her reis ve oymağın kendine mahsusdağı vardır. Tab/açlarda her yıl hakan$ atının ü,erinde$ sabaha karşı döne döne kutsal dağa tırmanır ve orada Gök4Tanrı’ya kurban sunardı. 9
#$1 2a"a +la3ları
3ski Türklerin ,amanında Gök Gürlemesi$ Tanrı’nın kı,ması anlamına /elirdi.
Atalar K*lt*
"lmüş ataları anma ve onlar için kurban sunma adetidir. Atalara ait hatıralar kutsal sayılır veonların me,arlarına yapıla-ak her türlü kötülüğün -e,ası ölüm olmuştur. Asya !unları$ Göktürkler ve Cy/urlar kutsal mağaralar önünde atalarına kurban sunarlardı. Ataları anma yeri makamınauy/un olmak ü,ere ev biçiminde taş oyarlar ve burasını me,baha çevirirlerdi.H 6itekim Atalar ültü’nün bir sonu-u olarak da ölüler eşyalarıyla birlikte /ömülür ve böyle-e onların rahatyaşamalarının sağladığı düşünülür. +ir çok me,arda at iskeletinin bulunması$ kılıç ve diğer birçok değerli eşyanın bulunması bunun sonu-udur.Atalarla ilişkisi olan mağaralarda !akan’ın/ö,etiminde her yılın başında kurban kesilir.>ılın beşin-i ve seki,in-i aylarında da atalara kurbankesilmek ü,ere bir araya /eliyorlardı. Atalarla ilişkisi olduğu düşünülen mağaralar bir nevi mabetolarak kullanılmıştı. 3n büyük dini törenleri !akan yönetiyordu orada am’ın ;Iaman’ın< hiçbir etkisi yoktur. Atalar öldükten sonra dahi onların ruhlarının aile e*radını koruduğu düşünüldüğündenonların ruhlarına çeşitli şekillerde minnet duydukları ortaya konmuştur. 3n büyük kurban$ +o,kırlıTürk’ün sahip olduğu at olmuştur.& ısa-ası Atalar ültü$ eski Türklerde ölen atalara dahadoğrusu ölen kişinin ruhuna minnet$ say/ı /östermek olmuştur. Günümü,de de aileden biriöldüğünde onun me,arında rahat etmesi için yapılan hatimler$ edilen dualar$ onun için dü,enlenenmevlid4i şeri*ler ve o mevlid4i şeri*te ölen kişinin sevdiği yiye-eği dağıtma ya da onun ruhu içininsanlara bir şeyler dağıtma aynı eski Türklerde var olan Atalar ültü’ne çok ben,erdir. Atalar ültünden var olan ahiret inan-ından dolayı ölen kişiyi me,arında rahat ettirmek$ eğer ölen kişi bir
9!arun$ Gün/ör$
a$-$m
. Türkler Ansiklopedisi ?ilt . s. 8D4898H!ikmet$ Tanyu$
a$-$e
$ Türk ültür >ayını HF9$ s7. 8&&İbrahim a*esoğlu$
T*rklerin Eski Dini
$ ültür +akanlığı >ayınları H9&$ s. %&
Giriş
+u çalışmanın ama-ı0 Türk Tarihi tasni*inde klasikleşmiş bir tasni* olan 1İslamiyet "n-esi veİslamiyet 2onrası’ tasni*inde temel etken din ol/usu olup *akat Türklerin İslamiyet "n-esidönemlerinde inandıkları din’in pek bilinmemesi ve bu sebeple de çok büyük hatalar yapılmasısebebiyle yanlış bilinen ol/uları ortaya koyarak$ İslamiyet "n-esi Türk #inindeki kavramlarıtanıtmaktır.
G!k Tanrı
3ski Türkçede 14k$4/ değişiminden dolayı 5rhun Abidelerinde yer alan 1ök Ten/ri’ kavramı/ünümü, Türkçesinde 1Gök Ten/ri4Tanrı’ diye /eçer. +o,kır Türk topluluğunun esas dini bu idi.Tanrı Türklerde en yüksek varlıktır. a/anlar$ iktidarlarının /ü-ünü Gök Tanrıdan alırlar ve her şeyin onlardan /eldiğine ona karşı /elinmeye-eğine inanırlar. +öyle-e Gök Tanrı Türkler arasındaruhani bir mahiyet ka,anır. 6itekim 789 yılında bir Türk hükümdarı bir başarısı ü,erine kollarınısemaya kaldırarak :3y Gök ;Tanrı< sana şükürler olsun=8 diye dua eder. +aşka bir örnekte de !unhükümdarı (iu >üan$ ?hin prenslerinin birbiri ile mü-adeleleri karşısında :Gök’ün iradesine karşı
1
Tanyu, Hikmet, Türklerin Dini Tarihçesi, Türk Kültür Yayını, İstanbul 1978, s. 2!22
2
İbrahim Ka"es#$lu,
Türk %illi Kültürü, &tüken 'e(riyat,).basım, İstanbul 21*, s.29*
/elinme,.=7 diyerek mutlak /ü-ün$ hakim /ü-ün Gök Tanrı olduğunu dile /etirmiştir. Tanrıkelimesi Türk topluluklarında her böl/enin *onetik ö,elliklerine /öre$ >akutlarda :tan/ara=$ a,anTürklerinde :teri=$ 2oyonlarda :ter=$ @uvaşlarda :tura= ya da :tora=$ oğollarda :ten//eri= diyeadlandırılmıştır.B. Clu varlık anlamında kullanılan bayat ;kadim<$ açu ;baba<$ idi ;sahip<$ o/an;kaadir< ve çalap ;mevla< tabirleri büyük ölçüde Tanrı’nın sı*atları olmalıdır. aş/arlı ahmut’a/öre !unlar Gök Ten/ri ;Clu Tanrı<’ya inanıyor ve hem /ök hem de Tanrı anlamını içeren :Ten/ri=kelimesini kullanırlar.
Tabiat Ku""etlerine İnanma
3ski Türkler doğada bir takım /üçlerin varlıklarına inanıyorlardı. Ağaç$ ırmak$ dağ$ demir$ ateş$kılıç vb... Aynı ,amanda bunların ruhları olduğuna ve bu ruhların onları koruduğuna veya onlara,arar verdiğine inanıyorlardı. !unlar$ yılın ilk ayında Gök4Tanrı ;Clu Tanrı<’ya kurban sunarlardı.Göktürkler ve Tobalar ise İlkbahar ayında Gök4Tanrı ;Clu Tanrı<’ya kurban sunarlardı. urbansunma /ibi teşebbüslerde ayın ve yıldı,ların hareketleri esas alınır.%urban sunulduktan sonraetra*a uğurlu$ kutsal sayılan ayın Ağaçları dikmek adeti vardı. +öyle-e Tanrı’ya sev/i ve say/ı/österilip Gök4Clu ormanlar oluışturuluyordu.D3ski Türklerde biri ölün-e yoğ ;yas< törenleriyapılır$ ölenin çadırı’nın etra*ında süratli atlarla dolaşılır$ ölü kişi’nin atlarının kuyrukları kesilerek Gök4Tanrı’ya kurban edilirdi. Ayrı-a bu ,amanda da olduğu /ibi eski Türklerde de ölü’nünarkasından yemek verilir ve bu yemekler sırasında çeşitli ağıtlar söylenir.
#$ Tabiat Ku""etleri#$# A%a&
E Türklerde ayın Ağa-ı$ :ayın= kelimesinin :kadın= manasına /eldiğinden bu ağa-ındoğur/anlığını /österir. Ayrı-a bu ağaç yapraklarını çok a, döktüğünden$ dalları hem yerin altınahem de /öğe kadar u,adığından bu ağaç
ayat ağa-ı= olarak kabul edilmiştir. utsal "tüken #ağı$ormanla kaplıdır ve :"tüken >ış= ;"tüken 5rmanı< Göktürkler ve Cy/urlar-a kutsal sayılmıştır.F3İbrahim Kafesoğlu,
a.g.e.
s. 2974
!arun$ Gün/ör
$
'
3ski Türklerde #in ve #üşün-e
()
T*rkler Ansikl+,edisi)
3d. !asan ?elal Gü,el$ ?. s.8D4898
%İbrahim a*esoğlu$
a$-$e$
"tüken 6eşriyat 8&D$ s.8HHD!ikmet$ Tanyu$
T*rklerin Dini Tari.&esi
$ Türk ültür >ayını HF9$ s. 8&48F!arun$ Gün/ör$
a$-$m$
Türkler Ansiklopedisi$ ?. s. 8D4898
#$/ Ateş
E Gök4Türk #evleti’nin +atı bölümü ateş’e de ta,im ediyorlardı *akat bu Türkler arasındahenü, yay/ınlaşmamıştı.
#$0 Da%
E Cy/urların utlu/4#ağ e*sanesindeki kayalık da millete kudret ve saadet veren ruh olarak /örülürdü. Tanrı #ağı$ Türklerin ilk olarak bu dağ çevresinde ortaya çıktıkları düşünülüyor ve buyü,den Tanrı #ağı kutsal olarak kabul edilir. 3ski Türklerde her reis ve oymağın kendine mahsusdağı vardır. Tab/açlarda her yıl hakan$ atının ü,erinde$ sabaha karşı döne döne kutsal dağa tırmanır ve orada Gök4Tanrı’ya kurban sunardı. 9
#$1 2a"a +la3ları
3ski Türklerin ,amanında Gök Gürlemesi$ Tanrı’nın kı,ması anlamına /elirdi.
Atalar K*lt*
"lmüş ataları anma ve onlar için kurban sunma adetidir. Atalara ait hatıralar kutsal sayılır veonların me,arlarına yapıla-ak her türlü kötülüğün -e,ası ölüm olmuştur. Asya !unları$ Göktürkler ve Cy/urlar kutsal mağaralar önünde atalarına kurban sunarlardı. Ataları anma yeri makamınauy/un olmak ü,ere ev biçiminde taş oyarlar ve burasını me,baha çevirirlerdi.H 6itekim Atalar ültü’nün bir sonu-u olarak da ölüler eşyalarıyla birlikte /ömülür ve böyle-e onların rahatyaşamalarının sağladığı düşünülür. +ir çok me,arda at iskeletinin bulunması$ kılıç ve diğer birçok değerli eşyanın bulunması bunun sonu-udur.Atalarla ilişkisi olan mağaralarda !akan’ın/ö,etiminde her yılın başında kurban kesilir.>ılın beşin-i ve seki,in-i aylarında da atalara kurbankesilmek ü,ere bir araya /eliyorlardı. Atalarla ilişkisi olduğu düşünülen mağaralar bir nevi mabetolarak kullanılmıştı. 3n büyük dini törenleri !akan yönetiyordu orada am’ın ;Iaman’ın< hiçbir etkisi yoktur. Atalar öldükten sonra dahi onların ruhlarının aile e*radını koruduğu düşünüldüğündenonların ruhlarına çeşitli şekillerde minnet duydukları ortaya konmuştur. 3n büyük kurban$ +o,kırlıTürk’ün sahip olduğu at olmuştur.& ısa-ası Atalar ültü$ eski Türklerde ölen atalara dahadoğrusu ölen kişinin ruhuna minnet$ say/ı /östermek olmuştur. Günümü,de de aileden biriöldüğünde onun me,arında rahat etmesi için yapılan hatimler$ edilen dualar$ onun için dü,enlenenmevlid4i şeri*ler ve o mevlid4i şeri*te ölen kişinin sevdiği yiye-eği dağıtma ya da onun ruhu içininsanlara bir şeyler dağıtma aynı eski Türklerde var olan Atalar ültü’ne çok ben,erdir. Atalar ültünden var olan ahiret inan-ından dolayı ölen kişiyi me,arında rahat ettirmek$ eğer ölen kişi bir
9!arun$ Gün/ör$
a$-$m
. Türkler Ansiklopedisi ?ilt . s. 8D4898H!ikmet$ Tanyu$
a$-$e
$ Türk ültür >ayını HF9$ s7. 8&&İbrahim a*esoğlu$
T*rklerin Eski Dini
$ ültür +akanlığı >ayınları H9&$ s. %&