VnexTR: Bilişim Forumu

Osmanlı Devleti, gerileme döneminden sonra devletin yeniden güçlenmesi için askeri ve siyasi ağırlıklı reformlar yapmaya başladı. Ancak söz konusu reformların başarısız olmasından sonra Osmanlı’da başlayan toprak kayıpları yönetim zafiyetini de görünür hale getirdi. Osmanlı’da ilk ciddi değişim sinyalleri ise III. Selim döneminde başladı. III. Selim, devletin karşı karşıya kaldığı siyasi ve askeri sorunlar ve Yeniçeri Ocağı’nda yaşanan isyanların süreklilik kazanmaya başlamasının ardından ordunun yeniden yapılandırılmasına ihtiyaç olduğunu fark etti. Bu kapsamda, modernleşme faaliyetine ilk olarak ordudan başlandı ve Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. Batılı ülkelerde yaşanan gelişmeler de dikkate alınarak ‘Nizam-ı Cedit Hareketi’ ile yeni bir ordu kuruldu.Ancak, Osmanlı Devleti’nin karşı karşıya kaldığı sorunların derinliği nedeniyle söz konusu reform çabaları yeterli etkiyi gösteremedi. Nitekim III. Selim’in başlattığı Nizam-ı Cedit Hareketi de Kabakçı Mustafa Ayaklanması ile sona erdi. Kabakçı Mustafa Ayaklanmasından sonra III. Selim tahtan indirildi. Kabakçı Mustafa Paşa Ayaklanmasına karşı çıkan ayanlardan Alemdar Mustafa Paşa’nın İstanbul’a yürümesi üzerine III. Selim Kabakçı Mustafa tarafından öldürüldü ve II. Mahmut ayanların da desteği ile III. Selim’den sonra tahta çıktı.II. Mahmut, Batı’da yaşanan gelişmeleri yakından takip eden ve Osmanlı Devleti’nin yaşadığı krizi ve yaşanan toplumsal çalkantıları iyi gözlemleyen bir isimdi. Tahta çıktıktan sonra da Osmanlı Devletini içeriden tehdit eden ayanları dengelemeye çalıştı. Ayanlar, Osmanlı'da dirlik sisteminin bozulmasından sonra devletin vergi ve asker toplama işini üstlendikleri için zamanla güçlü bir aktöre dönüşmüşlerdi. Ayanlar güçlendikçe Osmanlı merkezi otoritesi için de bir tehdide dönüşmeye başlamıştı. Nitekim kendisi de bir ayan olan ve güçlü bir nüfuzu bulunan Alemdar Mustafa Paşa, II. Mahmut tarafından sadrazamlığa getirilmişti.II. Mahmut bozulan devlet sistemini yeniden tesis etmeyi ve ayanların merkeze itaat etmesini istiyordu. Sadrazam Alemdar Paşa da ayan ve hanedanların merkeze itaat etmeleri ve çeşitli reformların yapılması için ayanlarla bir uzlaşı yapılmasını savunuyordu. Bu kapsamda Sadrazam Alemdar Paşa’nın daveti ile ayanlar İstanbul’a davet edilmiş ve merkezi otorite ile ayanlar arasında yeni bir ittifak için görüşmeler yapılmıştır. Osmanlı merkezi yönetimi ile ayanlar arasında yapılan görüşmelerin sonucunda 7 Ekim 1808’de merkezi yönetimin yetkilerini sınırlandıran ve bunun karşılığında ayanların merkeze bağlılığını belirten Sened-i İttifak isimli protokol imzalanmıştır.Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa, Sened-i İttifak'ın imzalanmasında öne çıktı.İttifaka göre “Padişah’ın otoritesi devletin temelini oluşturur ve bu durum ayanların taahhüt ve güvencesindedir. Padişaha karşı bir itaatsizlik gelecek olursa, ayanlar buna yeltenenleri cezalandırır.” Sened-i İttifak ile ayanların merkezi otoriteye bağlı oldukları vurgulanıyor. Sened-i İttifak’ın metni ‘Başlangıç’, ‘Yedi Şart’ ve bir de ‘Zeyl’den yani ekten oluşmaktadır. İttifak padişah ile yerel güçler arasında yapılan ilk anlaşma olması ve merkezi otoritenin yanında ayanları da aktör olarak tanıması açısından bir ilktir. İttifak’ın ikinci maddesine göre ayanlar bir kriz anında merkezi otoriteyi destekleyeceklerdir. Ayanların vergi toplama yetkisi de devam etmiştir.

teşekürler